Gesprekken

CLIENTENRAAD ZIN, OF ONZIN.


De cliëntenraad zo begreep ik is een zeer belangrijk onderdeel binnen de organisatie omdat deze raad de cliënten vertegenwoordigt. De raad kan gevraagd en ongevraagd advies uitbrengen en ook verzwaard advies op bijvoorbeeld het gebied van hygiëne, voeding, benoeming leidinggevenden. Dat verzwaard advies houdt in dat het management dat niet naast zich neer kan leggen. Het is echt heel goed dat er een cliëntenraad bestaat zodat de cliënten nog meer centraal komen te staan. De cliënt staat centraal bij alle medewerkers die dagelijks zorg en begeleiding bieden, staan centraal bij de activiteitenbegeleiders, alsook vrijwilligers en mantelzorgers. Ook de ondersteunende en begeleidende professionals stellen de cliënt centraal. Het management, directieleden, leden raad van bestuur en toezichthouders stellen de cliënt centraal. De cliënt centraal stellen geschied ook door zorgverzekeraars, de vele verenigingen van patiënten, verpleegkundigen en verzorgenden, de verenigingen van zorgmanagers en hoger management, bestuurders en toezichthouders. Ook beleidmedewerkers en politici stellen de cliënt centraal. Politieke partijen strijden om het hardst in het centraal stellen van cliënten en schuwen daarbij de media niet zodat heel Nederland kan weten welke politieke partij de cliënten het meest centraal, zo niet totaal centraal, stelt. Om de cliënt totaal centraal te stellen kwam de wetgevende macht op het geweldige idee om cliënten op te roepen om zichzelf en hun mede cliënten nog centraler te stellen als ze al gesteld werden. Zo kwam de wet tot stand: Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen (Wmcz). 

Om de leden van de cliëntenraad goed te helpen om hun taak naar behoren uit te kunnen oefenen werden opleidingen in het leven geroepen en workshops georganiseerd en dat gebeurd vandaag de dag nog steeds en hiermee zal blijven worden doorgegaan. De opleidingen en workshops worden onder meer georganiseerd door Netwerk Cliëntenraden Zorg. We kunnen hierbij denken aan de opleiding tot ambtelijk secretaris voor cliëntenraden; cliëntenraadondersteuner. Workshops om een jaarrekening te kunnen lezen het onderwerp, het onderwerp cliëntenraden en het kwaliteitskader, uitdiepen.  
Wanneer je dit zo leest zou je kunnen denken dat de cliëntenraad door de wetgever als een belangrijk, zo niet onmisbaar, onderdeel beschouwd wordt van een organisatie. Het bijscholingsprogramma wekt, wat mij betreft, de indruk dat een cliëntenraad onmisbaar is om de cliënt daadwerkelijk centraal te stellen doordat zij een onmisbare tegenmacht vormt van het zorgmanagement/directie omdat aangenomen kan worden dat elke macht, hier dus de macht van het zorgmanagement/directie, zonder een deskundige en gelijkwaardige tegenmacht, hier dus de cliëntenraad, vroeg of laat corrumpeert, blinde vlekken krijgt en gaat lijden aan tunnelvisie. Het is de vraag of de wetgever dit beoogt gezien het feit hoe klokkenluiders binnen zorginstellingen onbestraft door leidinggevenden behandeld mogen worden wanneer zij zaken aan de orde stellen die leidinggevenden niet bevalt.

Wanneer ik een en ander goed bezie kan ik niet aan de indruk ontkomen dat de wetgever niet uitgaat van een gezonde tegenmacht jegens het zorgmanagement. Het zorgmanagement en de cliëntenraad zijn geen gelijkwaardige partners. De machtsverhouding tussen het zorgmanagement en de cliëntenraad is niet in balans.
Zo is het zorgmanagement/directie niet verplicht om de cliëntenraad bijtijds het hele, eerlijke verhaal te vertellen, op de hoogte te stellen wat er leeft en waarmee aan de slag gegaan moet worden. . Wanneer het zorgmanagement/directie het normaal vindt om een beetje kat en muis te spelen met de cliëntenraad is het aan de cliëntenraad om zo te regeren dat er geen conflictsituatie ontstaat en de 'goede samenwerking' niet geschaad wordt. Het zorgmanagement/directie bepaalt wanneer, welke informatie en op welke wijze aan de cliëntenraad verstrekt wordt en zij bepaalt ook of de door haar gegeven informatie volledig en correct is. Op deze wijze wordt duidelijk gemaakt dat het kunnen opkomen voor de cliënten, door de cliëntenraad, sterk bepaald wordt door het zorgmanagement/directie. In de verhouding tussen zorgmanagement/directie en cliëntenraad is het zorgmanagement gewoon de baas. De cliëntenraad zit in een positie dat zij conflict vermijdend moet opereren om zo te voorkomen dat het zorgmanagement/directie nog meer gegevens achterhoudt, of veel te laat communiceert met de cliëntenraad. Wanneer het zorgmanagement/directie besluit de cliëntenraad onvolledig en te laat te informeren over beleidszaken heeft de cliëntenraad geen wettelijke machtsmiddelen om af te dwingen dat zij volledig, op tijd en eerlijk wordt voorgelicht.

De stelling: zin, of onzin van een cliëntenraad in een instelling ouderenzorg, ligt, mede dankzij de wetgevende macht, primair in handen van zorgmanagement/directie. Dat kan niet verbazen dat in ons land uitgegaan wordt van een piramidemachtsspel. Dat wil zeggen hoe hoger hoe meer macht en hoe meer ontsnappingsmogelijkheden wanneer er iets fout gaat. Er moet zodoende van beneden naar boven verantwoording afgelegd worden en zeker niet van boven naar beneden, ondanks het feit dat de cliënt en daarmee diens leefwereld (zorgmedewerkers, familieleden/mantelzorgers/vrijwilligers, activiteitenbegeleiders), centraal staat. Ondanks het piramidemachtsspel zien we hoe er binnen zorgmanagement/directie gesproken wordt over dienend leiderschap en met de mond beleden wordt dat men transparant wil zijn. Soms lijkt het erop dat er een grote concurrentie is los gebarsten tussen zorginstellingen binnen de gezondheidszorg welke instelling het meest dienend leiderschap toont en het meest transparant is. Zo hoor je ook hier en daar vanuit het zorgmanagement/directie dat de cliëntenraad betrokken moet worden bij het begin van het besluitvormingsproces en niet dat haar halverwege, of zelfs aan het eind om advies wordt gevraagd. Hoe dat geïmplementeerd moet worden is weer een heel ander verhaal en waar weinig, tot niets over vernomen wordt.

Het zorgmanagement/directie bevindt zich in een positie om constructief samen te werken met de cliëntenraad juist omdat zij ziet dat een cliëntenraad inderdaad kan voorkomen dat zij, als zorgmanagement/directie blinde vlekken gaat krijgen, gaat lijden aan tunnelvisie. Zij kan daarentegen ook de cliëntenraad beschouwen als een lastige vlieg die je zoveel als mogelijk van je lijf moet zien te houden. Vooral zorgmanagers/directies en bestuurders die niet veel moeten hebben van inspraak en meedenkers en niets moeten hebben van transparantie, hoewel dat woord graag veel wordt gebruikt, een echt mode woord, zullen tegengeluiden ervaren als een aanval op hun zelfgebouwde bolwerk, die zij dan met verve zullen verdedigen zodat deze niet bezwijkt. Het Netwerk Cliëntenraden in de zorg ziet dat zelf ook wel en ging op zoek naar cliëntenraden en zorgmanagers die elkaar tot bondgenoten willen zijn. Zij doet dus in feite een beroep op cliëntenraden en zorgmanagers/directie om elkaar serieus te nemen, elkaar te zien als gelijkwaardige partners die zich gezamenlijk vanuit de eigen positie optimaal opkomen voor de belangen van de cliënten zodat deze zich echt thuis voelen. Anderzijds geeft zij aan dat cliëntenraden, zorgmanagers/directie al bondgenoten zijn: "Cliëntenraden in de zorg zijn gelijkwaardige gesprekspartners met betrekking cliëntenbelangen voor alle voor de zorg relevante belanghebbenden..."
Wanneer het niet de gewoonste zaak is dat het zorgmanagement/directie de cliëntenraad gevraag en ongevraagd volledig, bijtijds en eerlijk inlicht bij het begin van een besluitvormingsproces kun je de vraag stellen of de cliëntenraad een speeltje is voor de zorgmanagers/directie, of een partner.
Ik wil u graag twee voorbeelden noemen uit de praktijk, hoe er gedold wordt met de cliëntenraad. Een cliënt vroeg aan een lid cliëntenraad, wie de cliëntvertrouwenspersoon is in deze zorginstelling. De vraag werd gesteld aan hoofd zorg en die weigerde daar een antwoord op te geven. Ondanks aandringen weigerde hij een antwoord te geven. Opvallend was dat zowel medewerkers op de zorgafdelingen alsook hun leidinggevenden geen flauw benul hadden wie in dit huis cliëntvertrouwenspersoon was. Het hoofd zorg weigerde toe te geven dat het huis helemaal niet beschikte over een cliëntvertrouwenspersoon. Toen enkele maanden later dan een cliëntvertrouwenspersoon benoemd werd, werd deze aangeduid als klachtenfunctionaris om zo de cliënten af te schrikken om deze persoon in te schakelen. Op de vraag hoe de cliënten met de cliëntvertrouwenspersoon in contact konden treden kon hoofd zorg geen antwoord opgeven. De cliëntenraad wilde, om de lieve vrede te bewaren, het hier bij laten. Een lid cliëntenraad liet het hier niet bij zitten en kwam er achter wat het telefoonnummer was van de cliëntvertrouwenspersoon en maakte die bekend via het huisblad: MEER-WEL-DAN-WEE-IN DIT-HUIS. Wat in elk geval duidelijk is in deze casus is hoe de zorgmanagers/directie geen boodschap hebben aan de cliëntenraad en lak aan de cliënten die aan haar zorgen zijn toevertrouwd.
Er was een discussie binnen het management/directie of binnen een zorginstelling voor ouderen de transferafdeling gesloten moest worden en daarvoor in de plaats een verpleeghuisafdeling te openen. Deze gesprekken werden gevoerd in het grootste geheim en werd besloten de cliëntenraad buiten de deur te houden. Men wist lekken, naar de cliëntenraad te voorkomen. Toen alles in kannen en kruiken was en het besluit genomen werd: de transferafdeling sluiten en een verpleeghuisafdeling openen kwam men ineens achter dat er ook een cliëntenraad was. De cliëntenraad werd met grote spoed bij elkaar geroepen en werd verzocht met het genomen besluit in te stemmen en geen verzwaard advies uit te brengen in het belang van het bedrijf. De cliëntenraad stemde in en besloot dat het niet in het belang was van de instelling en haar cliënten. Eind goed al goed. Zowel de cliëntenraad als de zorgmanagers/directie besloten er verder geen woord aan vuil te maken, er volgde dus geen nabespreking waarom een en ander gelopen was, zoals het gelopen was en hoe een herhaling te voorkomen. Beiden beschouwden zich als bondgenoten die zich gezamenlijk optimaal inzetten in het centraal stellen van de cliënten die zich hier echt thuis moeten kunnen voelen. Wie nu wie, in dit voorbeeld, voor de gek neemt en ten koste van wie dit gaat, laat ik graag over aan de lezer.
Wat opvallend is, zo bleek bij navraag hier en daar dat zorgmanagers/directie lang niet altijd de cliëntenraad zonder geduw en getrek bereid zijn volledig te informeren over zaken waarbij de cliëntenraad verzwaard advies behoort uit te brengen. We kunnen hierbij denken aan: voeding, veiligheid, gezondheid en hygiëne; recreatie en ontspanning; bewaken, beheersen, of verbeteren van de kwaliteit van zorg.
Ook zien we dat aan de informatievoorziening aan de lokale cliëntenraden het nogal eens schort: We kunnen hierbij denken aan: jaar-plan/beleidsplan voor de desbetreffende locatie, alsook jaarverslag, vragenlijst en rapportage cliëntervaringsonderzoek.
Wat ik ook zie dat door de vele ontwikkelingen, leden van de lokale cliëntenraad (met aan het hoofd zorgmanager) overstelpt worden met informatie wat er allemaal gaat veranderen op het gebied van de wetgeving en ook van deze cliëntenraden meer en meer gevraagd wordt omdat de zorginstellingen geen zelfstandige eenheden meer zijn maar een onder een koepel vallen en er dus boven de lokale cliëntenraden weer regionale cliëntenraden zijn (met aan het hoofd de directie) en daarboven weer een algemene cliëntenraad (met aan het hoofd raad van bestuur). Hierdoor kunnen leden cliëntenraden niet alleen overbelast raken, maar raken zij gewoon de weg kwijt door de overstelpende informatie. Op deze wijzen worden leden cliëntenraad murw geslagen. Dat er leden cliëntenraad opstappen kan niemand verbazen, vanwege de toenemende hoeveelheid werk en het zich lang niet altijd serieus genomen weten.
Een en ander is niet wetenschappelijk onderzocht, maar door hier en daar na te vragen ontstaat er niet echt een beeld van bondgenootschap tussen zorgmanagement/directie en cliëntenraad.

Wanneer ik kijk bij: wat doet het NCZ mis ik onderzoek hoe de cliëntenraden samenwerken met zorgmanagers/directies en of daaruit blijkt dat de samenwerking vruchten afwerpt in het centraal stellen van de cliënten en het zich thuis kunnen voelen. Ik mis eveneens onderzoek of leden cliëntenraden wel dan niet murw geslagen worden door de vele en snelle veranderingen en de hoeveelheid informatie die binnenkomt.
Geen onderzoek dus of de leden cliëntenraad hun werkzaamheden naar behoren kunnen uitvoeren en of een cliëntenraad aantoonbaar invloed heeft op de besluitvorming waaruit blijkt dat de cliënt nog meer centraal komt te staan en zich nog meer thuis voelt dan wanneer er geen cliëntenraad zou zijn.
De stelling of een cliëntenraad wel dan geen zin heeft in een zorginstelling voor ouderen is niet zomaar te beantwoorden, door gebrek aan onderzoek. Dat er duidelijk obstakels zijn dat een cliëntenraad zich kan ontwikkelen tot een zinvol onderdeel binnen een organisatie is voor mij meer dan duidelijk.

Binjamin Heyl 

Wil je een reactie geven? Als je een profiel hebt op LOC zeggenschap in zorg en je bent ingelogd kan dat hieronder. Heb je dat niet dan kun je op de meeste pagina's ook rechts op de pagina reageren of hieronder. Of maak een profiel via de nu volgende link. Dank!

Doe mee op LOC zeggenschap in zorg

Email mij als mensen een reactie geven –

Reacties

  • Sjef Ramakers zei:

    Clientenraden zijn teveel gebonden aan het zorgmanagement en via de CCR aan de direktie. Clientenraad is er omdat het wettelijke verplicht is. Huidige clientenraden worden bemand door leden die jaren op hun stoel zitten en daardoor mede vastgeroest. Het zorgmanagement/direktie bepaald de weg die ingeslagen dient te worden. Clientenraad heeft intern te weinig kracht en macht om opbouwende en positieve weerstand te leveren. Tijdig de CCR en CR vernieuwen zou veel kunnen oplossen en voor de client positief vernieuwend werken. De kundigheid van een CR zal moeten meegroeien met de huidige tijd. Er veranderd tegenwoordig zo veel in de zorg en de oude zittende garde kan dit niet bijbenen. Jammer toch. Op de duur worden de clienten hier wederom de dupe van.
    • Dank voor je reactie. Heel herkenbaar. Wat mij, ik zit er een goed jaar in, opvalt is het feit dat het management/directie, de clientenraad niet naar behoren informeert: te laat, niet volledig. Je loopt doorlopend achter de feiten aan. En anderzijds wordt je overstelpt met allerlei gegevens dat je door de bomen het bos niet meer ziet.

      Het lijkt er op of de clientenraad een speeltje is van management en directie. Ben aan het nadenken hoe het management/directie gedwongen kan worden  te dwingen tot volledige, eerlijke informatie verstrekking en dat deze bijtijds aangeleverd wordt.     

Deze reactie is verwijderd

Bijdragen?

Op de gesprekken-pagina staan allerlei gesprekken gestart door mensen die betrokken zijn bij LOC. Van mensen uit de kern van het netwerk tot mensen die LOC en haar visie een warm hart toedragen. Iedereen kan bijdragen. Daarom komt niet alles wat er geschreven wordt, per se overeen met wat LOC vanuit haar visie vindt.

Een gesprek starten

Heb je een profiel op dit sociale platform en je bent ingelogd, dan kun je via de knop hieronder meteen zelf een gesprek starten. Over hoe je een profiel kunt maken en andere voordelen daarvan lees je hier meer.

Wil je wel een gesprek starten maar geen profiel maken? Dan kun je contact opnemen met webmaster@loc.nl of 030 284 3200. Vast bedankt!

Gesprekken die hier geschreven worden verschijnen hier, op de startpagina, de Praat mee! pagina, op thema-verzamelpagina's (bereikbaar via de startpagina) en mogelijk ook in de nieuwsbrief.

  Begin een gesprek

De reactiemodule haalt reacties op...

LOC Zeggenschap in zorg - Hof van Transwijk 2, 3526 XB Utrecht - (030) 284 32 00 - vraagbaak@loc.nl

Veel gestelde vragen | Vraagbaak & feedback

Meer over LOC, lid worden & meedoen