Relationeel zorgverlenen organiseren

Bij radicaal vernieuwen gaat het om van regels naar relatie en je richten op wat van waarde is voor bewoners en hun verwanten.Dat is een waardevolle insteek en de volgende stap is om te komen tot een vernieuwing van zorgpraktjken door de medewerkers te leren om relationeel zorg te verlenen.

De vorm die ik gebruik in diverse woonvormen voor mensen met dementie (o.a.Herbergier) is een leergroep ook wel community of practice genoemd. In de leergroep reflecteren medewekers met elkaar op wat goede zorg is aan de hand van cases uit hun eigen zorgpraktijk en leren zij relationeel aansluiten en afstemmen op basis van de werkbeginselen presentie. 

De medewerkers leren een zorgzame betrekking (term van Annelies van Heijst) aangaan. Verwanten vragen; zie, hoor en ken mijn vader of moeder met dementie. Door te appeleren aan de mens in de mens met dementie komt deze mens aan ons te voorschijn. Het vraagt van de medewerkerom te kijken met een openblik en om zichzelf als medemens mee te nemen.

Het denken over zorg als relatie is uitgewerkt de zorgethiek (care of ethics). Daarin staat vooral de dagelijkse zorg centraal. 

Eerst de betrekking/relatie aangaan, aansluiten dus en dan pas doen wat er gedaan moet worden. Besef dat de zorg in samenspel met de bewoner verleend wordt en laat dan ruimte aan de ander om mee of bij te sturen. Dat is afstemmen en responsief zijn. Dat is de zorgpraktijk de recht doet aan eigen regie en aan samen. 

De kunst van het aansluiten en afstemmen is uitgewerkt als beroepspraktijk in de presentiebenadering van Andries Baart. Het is bij ander, met de ander en er voor de ander zijn.

De kern van de presentiebenadering is dat er geen hulpvraag hoeft te zijn en dat het aan de helper is om aan te sluiten op de belevingswereld van de bewoner en om zijn/haar  binnenperspectief in te nemen. Dan ervaar je/zie je wat er voor deze kwetsbare mens op het spel staat of in het geding is. Dan ervaart een medewerkers dat roepgedrag voortkomt uit een wens om gehoord en gezien  te worden. Dat besef blijkt vaak al voldoende om het roepgedrag te laten verdwijnen, omdat de medewerkers uit zichzelf nabijheid gaan bieden en de bewoner gaan horen en zien in zijn verlangen en diep menselijke behoefte om gehoord, gezien en gekend te worden. 

Medewerkers gaan de bewoners in hun ogen kijken en merken dan dat de bewoners zich gewaar worden aan de de medewerker. In elkaars ogen tot bestaan komen noemt Annelies van Heijst, auteur van het boek Menslievende Zorg dat. Medewerkers leren dat als zij koken contact kunnen houden met bewoners en gaa herkennen dat bewoners dat oogconact nadrukkelijk zoeken. 

Het effect van de leergroepen is dat medewerkers relatiegericht en mensgericht gaan verzorgen, ze maken vaker een praatje voor de vaak en doen meer nadrukkelijk hun best om de bewoners te leren kennen.  De levensgeschienis helpt daarbij, want die plaats de bewoner in zijn context. Bij een mens met dementie kun je je steed gewaar worden wie hij nu is en wie hij ooit was. Kennis van de levensgechiedenis maakt het mogelijk gedrag te plaatsen en maakt het makkelijker om een praatje voor de vaak te maken. 

In de dagelijkse zorg passen medewerkers de au-kou-help responslijst van Madeleine Timnmermann toe. Zij liet zien dat mensen met dementie vaak au, kou of help roepen tijdens het verzorgen en dat dat vaak genegeerd werd door verzorgenden. Zij leert om naar dat roepen te kijken vanuit een presentiebril en dan wordt de meewerkers duidelijk dat de mevrouw die au roept dat ook roept omdat zij pijn heeft over verloren vermogens, dat kou een uiting kan zijn van het in de kou gelaten voelen en dat help kan voorkomen uit een gevoel van verlatenheid. Dan zien medewerkers niet langer verzet tegen zorg, maar een kwetsbare vrouw die lijdt. Dat maakt de medewerkers meer responsief en creatief. Niet langer is het famken van de zorg het doel of het voltooien van de productieronde maar het er voor de ander en bij de ander zijn. Het maakt medewerkers bewust dat zorg vaak leed toevoegt en dat het ook anders en beter, meer liefdevol kan. 

Door een relatie met de bewoner aan te gaan, leren bewoner en medewerker elkaar kennen en gaan zeom elkaar geven. Dat is menslievende zorg als parktijk en dat lijkt sterk op het verzorgen zoals we dat thuis doen. Het is zorgen uit verwantschap en betrokkenheid. Het bijzondere van een woonvorm voor mensen met dementie waar present verzogd wordt is dat de medewerkers worden als vriend,als vriendin of haast als verwant. (zie Goede Zorg is Beweging,een rapport van Trimbos en de Stichting Presentie)

Het verzorgen vanuit de presentiebenadering nunaceert de nadruk op professioneel handelen en methodisch werken uit het kwaliteitskader en uit het toetsingskader van de IGJ. Present verzorgen kent zijn eigen professionaliteit en vraagt om het ontwikkelen van zorgethische competenties. Het goede nieuws is dat medewerkers leergroepen waardevol en leuk vinden en het relationeel zorgverenen snel oppikken. In de praktijk zijn 6 leergroepen van 2,5 uur voldoende om een duidelijk verschil te zien in de dagelijkse praktijk en om een wezenlijke vernieuwingh van zorgpraktijken te bewerkstelligem. 

Het geeft werknemers meer zelfvertrouwen, bewoners ervaren meer geborgenheid en laten meer beweging zien, er is meer levendigheid en de het werk/woon/leefklimaat verbetert aanzienlijk. Het voelt lichter, minder gewicht, meer zon. Medewerkers geven aan dat zij nu bewuster en meer toegerust mensgericht kunnen verzorgen. De intentie was er wel, het onderliggende vakmaschap; de presentiebeoefening nog niet. 

Ik  ben ooit in Herbegier Olst begonnen met een eerste leergroep. Dat is de Herbergier waar mijn schoomoeder tot haar overlijden gewoond hebt en waar ik met de volle steun van de ondernemers daar een leergroep heb kunnen inrichten en begeleiden.

Wat mij als verwant was opgevallen was dat hoe weinig technsiche verpleegkundig handelen er eigenlijk plaats vond. Er werd niet verpleegd (dat is in mijn ogen het ondersteunen van bio-medische processen om een patient in leven te houden) maar vooral geleefd. Bezoekers van deze Herbergier roepen vaak hier wonen alleen maar lichte gevallen. Een geweldig compliment aan de ondernemers en hun team, want de gemiddelde zorgzwaarte is gelijk aan of net wat zwaarder dan het gemiddelde in de verpleeghuissector. (dat konden we onderbouwen op basis van de cijfers uit de Monitor Woonvormen Dementie van het Trimbos). De verwanten waren al zeer tevreden over het verzorgen en toch bleek er nog een kwaliteitsslag gemaakt te kunnen worden. Aansluiten en afstemmen kun je dus echt leren. 

De grootste winst zat hem in het omgaan met onbegrepen gedrag. Door dat onbegrepen gedrag te gaan begrijpen bleek het te verdwijnen. Dat begrijpen ontstond niet door meer kennis over dementie of extra kennis over probleemgedrag, maar was het gevolg van aansluiten op de bewoner en dan het gewaar worden wat er op het spel staat of in het geding is van de bewoner. Dan blijken de medewerkers de angst, de onzekerheid of eenzaamheid van de bewoner te kunnen voelen en wisten zij meestal intuitief wat ze moesten doen. Andries Baart zegt dan ook niet voor niets kijken doe je niet alleen met je ogen maar ook door je borst open te zetten. 

In de praktijk bleek het dan nauwelijks nodig om een SO in te schakelen en het pyschofarmaca gebruik bleek tot 6 keer lager dan gemiddeld (vergelijking middels de Monitor Woonvormen Dementie van het Trimbos). 

Het organiseren van leren en reflecteren in leergroepen werkt. Ook biij U, ook bij jullie! De zorgethische kijk op zorg, en het reflecteren met elkaar op goede zorg vindt op steeds meer plekken plaats. Er onstaat zo meer dialoog, het vernieuwde de zorgpraktijken en het laat kwaliteit aan ons verschijnen. Echte kwaliteit is emergerend(verschijnend) zegt Baart en ik ben daarin met hem eens. Kwaliteit verschijnt aan ons als beweging. 

Als bedrijfskundige houd ik mij bezig met het verbinden van anders organiseren aan anders zorgen. Ruimte scheppen voor bezieling en betekenisgeven. Zorg voor elkaar!

Mensen komen niet tot bestaan door een stukje zorg, maar aan andere mensen. Mensen zijn sociale wezens en hebben het nodig om betekenisvolle relaties te onderhouden. Voor mij gaat de transitie verpleeghuiszorg dan ook om de transitie van verpleeghuis naar sociale woonvorm. In en sociale woonvorm denkt men in werkt men vanuit een sociaal verband,net als thuis, waarbij medewerkers en bewoners als huisgenoten zijn. Het mooie is dat dit niet alleen een ideaalen visie is maar gelukkig op steeds meer plekken een praktijk. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Mail mij als mensen reageren –

Wil je een reactie geven? Als je een profiel hebt op LOC Waardevolle zorg en je bent ingelogd kan dat hieronder. Heb je dat niet dan kun je op de meeste pagina's ook rechts op de pagina reageren of hieronder. Of maak een profiel via de nu volgende link. Dank!

Doe mee op LOC Waardevolle zorg

Bijdragen?

Op de blog & vlog-pagina staan allerlei blogs en vlogs van mensen die betrokken zijn bij LOC-initiatief Radicale vernieuwing verpleeghuiszorg. Van mensen uit de kern van de vernieuwingsbeweging tot mensen die de beweging en haar visie een warm hart toedragen. Iedereen kan bijdragen. Daarom komt niet alles wat er geplaatst wordt, per se overeen met wat LOC vanuit haar visie vindt.

Een blog of vlog plaatsen

Heb je een profiel op dit sociale platform, ben je lid van deze groep 'Radicale vernieuwing' en je bent ingelogd, dan kun je via de knop hieronder meteen zelf een blog of vlog plaatsen. Over hoe je een profiel kunt maken en andere voordelen daarvan kijk hier. Lid worden van deze groep kan hier.

Wil je wel een blog/vlog plaatsen maar geen profiel maken? Andere vragen? Dan kun je contact opnemen met d.dronkert@loc.nl of 0615149585. Vast bedankt!

Benut ons netwerk

Blogs en vlogs die hier geplaatst worden verschijnen op deze pagina, mogelijk ook op www.radicalevernieuwing.nl, in onze nieuwsbrieven en sociale media. Én op de voorpagina van www.loc.nl, een netwerk van mensen die ook buiten de verpleeghuiszorg werken aan uitgangspunten van Radicale vernieuwing. Een flink bereik dus in ons uitgebreide netwerk!

  Plaats een blog of vlog

 

De reactiemodule haalt reacties op...

 

LOC Waardevolle zorg - Hof van Transwijk 2, 3526 XB Utrecht - 030 284 3200 - vraagbaak@loc.nl

Veel gestelde vragen | Vraagbaak & feedback

Meer over LOC, lid worden & meedoen