Een recent rapport over de zorg voor mensen met ernstige psychische problemen ‘Blijvend nabij - Duurzaam samenwerken voor mensen met psychische kwetsbaarheid in de keten van wonen, zorg en veiligheid’ legt pijnlijk bloot wat er misgaat. Paradoxaal genoeg gebeurt dit juist door de onleesbare taal waarin het is geschreven. Met ingewikkelde termen over financieringsmodellen en bouwstenen illustreert het rapport precies de kern van het probleem: de zorg is vastgelopen in een web van regels en systemen. Ondertussen krijgen ruim 60.000 van de 250.000 volwassenen met een ernstige psychische aandoening niet de juiste ondersteuning.

Tussen wal en schip

De realiteit is schokkend. Deze kwetsbare mensen zijn vaak bekend bij instanties zoals de politie, huisartsen en gemeenten, maar het systeem slaagt er niet in hen vast te houden. Vooral op overgangsmomenten - zoals ontslag uit een kliniek of na een gevangenisstraf - is het onduidelijk wie verantwoordelijk is voor de begeleiding. Het gevolg is een ‘giftige cocktail’ waarbij mensen met ernstige psychische aandoeningen van de ene crisis naar de andere schieten, dakloos worden of simpelweg uit het zicht raken. Natuurlijk spelen het gebrek aan woningen en personeel een rol, maar de enorme versnippering lijkt de grootste hindernis. Er zijn te veel verschillende wetten en instanties die op diverse niveaus verantwoordelijk zijn - elk met een eigen budget. Hierdoor voelt op cruciale momenten niemand zich echt eigenaar van de zorg voor de mens met een zorgvraag. Informatie wordt niet goed gedeeld en risico’s worden verkeerd ingeschat.

Noodzaak ‘bemoeizorg’

Vooral de zogeheten ‘bemoeizorg’, waarbij zorgverleners actief op zoek gaan naar mensen die hulp mijden, lijdt onder dit systeem. Omdat gemeenten deze zorg vaak uit een algemeen potje moeten betalen, concurreert psychische hulp met lokale uitgaven zoals straatverlichting of sportparken. Dit leidt tot een willekeur per regio die voor een kwetsbare doelgroep onacceptabel is. Om deze crisis te bezweren, pleiten brancheorganisaties zoals De Nederlandse GGZ voor een fundamentele verbetering van de ketensamenwerking. De focus moet volgens hen liggen op drie belangrijke uitgangspunten. Het stelsel moet minder complex worden zodat hulpverleners zich weer op de mens met een psychische hulpvraag kunnen richten in plaats van op de administratie. Er moeten meer behandelplekken en passende woonruimtes komen, vooral voor mensen die uitstromen vanuit beschermd wonen. En tot slot moet actieve hulp in buurten en wijken beschikbaar zijn voor mensen die zelf de weg naar de zorg niet meer vinden. LOC Altijd als mens onderschrijft deze zienswijze volledig.

Doolhof van afkortingen

De oplossing ligt niet alleen bij het Rijk. Gemeenten, politie en de ggz-sector zelf hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid om de muren tussen hun budgetten en wetten af te breken. Het is tijd voor actie: kwetsbare mensen mogen niet langer verdwalen in een doolhof van afkortingen, maar hebben recht op zorg die gebaseerd is op menselijkheid in plaats van op bureaucratie. Naast de bureaucratie en lange wachtlijsten heeft minister Sterk van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport ook nog bezuinigingen aangekondigd op de opleiding voor gz-psychologen. Anita Wydoodt, bestuursvoorzitter Parnassia Groep, vindt dit onbegrijpelijk; dit besluit gaat namelijk tegen de plannen van het kabinet in om de wachtlijsten juist korter te maken, zo valt te lezen in vakblad Zorgvisie.

Hartenkreet

Frank Spijker, ervaringsdeskundige en lid van de centrale cliëntenraad van de Levantogroep, maakt zich grote zorgen over de geplande bezuinigingen in de zorg en het schrappen van opleidingsplaatsen voor psychologen. Volgens hem worden hiermee juist de meest kwetsbare mensen geraakt, zoals mensen met een combinatie van complexe problemen die nu al vaak buiten de boot vallen. Een belangrijk pijnpunt voor Spijker is de enorme bureaucratie. Hij ziet dat hulpverleners te veel tijd kwijt zijn aan papierwerk, terwijl die tijd naar de mensen die zorg nodig hebben zou moeten gaan. Hij pleit voor een drastische vermindering van het aantal rapportages; verslagen schrijven is immers iets anders dan daadwerkelijk zorg verlenen.
Tot slot roept hij zorgbestuurders op om vaker de bel te luiden en hun eigen verantwoordelijkheid te pakken. Hij vindt het te gemakkelijk als raden van bestuur alleen maar naar de overheid of zorgkantoren wijzen. Bestuurders moeten zich volgens hem actiever uitspreken tegen de hoge werkdruk en de afbraak van de zorgsector. Maar ook cliëntenraden in de ggz hebben een rol. Zij kunnen het onderwerp steeds weer agenderen bij bestuurders en bijvoorbeeld een raad van toezicht. Ieder moet hierin verantwoordelijkheid nemen, vindt hij.

De rek is eruit

Ook voor psychologen is de grens bereikt, zo is te lezen op de website van het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP). Onder de kop ‘De rek is eruit’ doet de beroepsvereniging een dringend beroep op de politiek in het algemeen en de minister in het bijzonder. Psychologen waarschuwen al jaren voor de hoge werkdruk en lange wachtlijsten. De politiek neemt besluiten die de realiteit negeren, met nare gevolgen voor kwetsbare mensen met een psychische hulpvraag. Daarom is het NIP een campagne gestart om duidelijk te maken dat investeren in psychologische hulp en passende zorg echt nodig is. LOC Altijd als mens ondersteunt deze actie van harte.

Altijd als mens

De ggz is vastgelopen door versnippering, complexe wetgeving en bureaucratie, waardoor kwetsbare mensen tussen wal en schip vallen. LOC pleit voor een fundamentele omslag: focus op mensgerichte zorg in plaats van administratieve verantwoording. Dit vereist een gezamenlijke inspanning van alle betrokken partijen om bureaucratische muren af te breken. Recente bezuinigingen op opleidingsplaatsen voor psychologen zijn ongewenst, aangezien deze haaks staan op het verlagen van de wachtlijsten en werkdruk.

Lees meer

Rapport ‘Blijvend nabij - Duurzaam samenwerken voor mensen met psychische kwetsbaarheid in de keten van wonen, zorg en veiligheid’

De rek is eruit - zonder psychologen geen passende zorg - NIP