Oud-ziekenhuisdirecteur: Nederland heeft geen zorgcrisis maar een bestuurscrisis

Nederland heeft geen zorgcrisis. Nederland heeft een bestuurscrisis. Wie een ziekenhuis of verpleeghuis binnenloopt, ziet het direct. Niet aan de patiënten, maar aan de mensen die níét aan het bed staan. Managers, beleidsadviseurs, kwaliteitsfunctionarissen, controllers, auditors, programmamanagers, communicatieadviseurs, compliance officers en projectleiders. Allemaal onmisbaar, zo wordt ons verteld. Maar de verpleegkundige die ontbreekt, dat merkt de patiënt wél.

Het recente PwC-onderzoek becijfert dat alleen de directe regeldruk de zorg jaarlijks ongeveer 2 miljard euro kost. Dat bedrag haalde de krantenkoppen Maar het is slechts het topje van de ijsberg. Want het onderzoek gaat niet over de complete bureaucratische machine die de zorg inmiddels in haar greep houdt. Duizenden managers, stafafdelingen, accountants, adviseurs, ict-systemen, controleorganisaties en miljoenen uren administratie staan niet op die rekening.

"Niemand lijkt nog de moed te hebben om te zeggen: tot hier en niet verder"

Die rekening loopt waarschijnlijk op tot vele tientallen miljarden euro’s per jaar. Waarvoor? Niet één patiënt geneest sneller. Niet één wachtlijst wordt korter. Niet één verpleegkundige komt erbij.

Artsen studeren twaalf jaar om levens te redden, ingewikkelde diagnoses te stellen en patiënten beter te maken. Verpleegkundigen kiezen hun vak om mensen te verzorgen. Geen van beiden heeft gekozen om een groot deel van de werkdag lijstjes af te vinken, formulieren in te vullen en registratiesystemen tevreden te houden. Toch is dat precies wat er gebeurt.

Wie controle centraal zet, krijgt bureaucratie

De zorg draait allang niet meer om vertrouwen, maar om controle. En wie controle centraal zet, krijgt bureaucratie. Sinds de invoering van de marktwerking is de zorg steeds meer georganiseerd volgens bedrijfseconomische principes. Kosten moeten beheersbaar blijven. Iedere behandeling moet worden verantwoord. Iedere declaratie moet worden gecontroleerd. Iedere afwijking moet worden verklaard. Zorgverzekeraars vervullen binnen dit stelsel een centrale rol bij de inkoop en controle van zorg. Het gevolg: een explosie van protocollen, registraties en verantwoordingsformulieren. De logica van de boekhouder heeft de logica van de zorg verdrongen.

Terwijl verpleegkundigen nachtdiensten draaien, artsen overuren maken en patiënten steeds langer wachten, groeien bestuurskamers en stafafdelingen rustig verder. Bestuurders ontvangen salarissen van twee ton (+) en beschikken over legers van adviseurs en beleidsmedewerkers. Op de werkvloer ontbreekt juist waar het om draait: handen aan het bed.

Iedere calamiteit leidt tot nieuwe regels. Iedere regel vraagt om nieuwe controleurs. Iedere controleur moet zijn bestaan bewijzen met nóg meer controles. Bureaucratische industrie houdt vooral zichzelf in stand Zo is een bureaucratische industrie ontstaan die vooral zichzelf in stand houdt. Niemand lijkt nog de moed te hebben om te zeggen: tot hier en niet verder.

En wat doet de politiek? Die bestelt opnieuw een onderzoek, gevolgd door een commissie, een actieplan, een werkgroep, een evaluatie. En uiteindelijk weer een nieuw rapport waarin staat dat de regeldruk te hoog is.

Wantrouwen is belangrijker geworden dan professionaliteit

De Nederlandse zorg heeft geen gebrek aan kennis, betrokkenheid of vakmanschap. Zij wordt verstikt door een systeem waarin wantrouwen belangrijker is geworden dan professionaliteit. De mensen die de zorg dragen, worden gecontroleerd door mensen die haar besturen. En die bestuurders worden weer gecontroleerd door anderen die nóg meer regels bedenken. Het is een bureaucratische carrousel zonder noodrem.

Als Den Haag werkelijk de zorg wil redden, is de oplossing eenvoudig. Schrap duizenden overbodige regels. Beperk de opgebouwde administratieve macht. Snijd fors in management- en staflagen. Vertrouw weer op artsen en verpleegkundigen. Geef hen hun vak terug. Zij worden opgeleid om patiënten te genezen. Door de tablet van een manager is nog nooit een patiënt beter geworden.