Bij aanmelding moesten deelnemers alvast een aantal vragen over zorgtechnologie beantwoorden. Zo kreeg het organiserende team een indruk van de stand van zaken met betrekking tot de inzet van zorgtechnologie bij de verschillende zorgorganisaties. Uit de antwoorden bleek dat alle ‘smaken’ vertegenwoordigd waren: al gestart met de inzet van zorgtechnologie of nog niet, als cliëntenraad goed meegenomen bij de implementatie of nog niet en hetzelfde geldt voor de evaluatie van de implementatie. Als laatste was aan de deelnemers gevraagd naar de grens tussen cliëntbelang en organisatiebelang als het gaat om zorgtechnologie. Ook daar liepen de antwoorden uiteen tussen de financiële onderbouwing, investeringen, efficiëntie, kostenbesparing, ondersteuning van de zorgverlening en het welzijn en welbevinden van de cliënt.

Hoe behartig je als cliëntenraad de belangen van de cliënten?

Als:

• Antenne: wat hoor ik, wat vang ik op?

• Adviseur: adviseren, instemmen en ongevraagd adviseren

• Waakhond: krijgen cliënten de juiste zorg? Sluit de zorg aan op hun wensen? Doet de organisatie wat hij moet doen?

• Tolk: wensen en behoeften vertalen: de cliënten een stem geven en op komen voor hun belangen (binnen het kader van de doelstellingen van de instelling)(art. 3 Wmcz)

Interessant was de vraag of het voorgenomen besluit van een bestuurder om zorgtechnologie in te gaan zetten instemmingsplichtig is (art 8 lid 1d Wmcz: algemeen beleid ter zake van kwaliteit, veiligheid en hygiëne), adviesplichtig (art. 7 lid 1e Wmcz: een belangrijke wijziging in de organisatie van de zorgverlening) of alleen maar informatieplichtig (art. 6 lid 1 Wmcz)? Onder de aanwezigen bleek dat bestuurders (en hun branchevereniging ActiZ) daar toch verschillend over denken. Als cliëntenraad is er altijd nog het middel van het ongevraagd advies dat ingezet kan worden. Naar aanleiding van dit ongevraagde advies moet een bestuurder met de cliëntenraad in gesprek.

Vragen en dilemma's

Na de pauze werd gezamenlijk stil gestaan bij de vragen en dilemma’s die een cliëntenraad tegen kan komen wanneer de cliëntenraad te maken krijgt met een voorgenomen besluit van de bestuurder om zorgtechnologie in te gaan zetten. 

Bij de voorbereiding van de bijeenkomst had het regionaal team stilgestaan bij de impact die de inzet van zorgtechnologie kan hebben op het welzijn en welbevinden van de cliënt. Wat betekent het voor een client wanneer er camera’s in de kamer of het appartement hangen die 24/7 kunnen registreren wat de client doet? Hoe zou dat voelen? En wat is het effect op de client wanneer bij haar/hem slim incontinentiemateriaal wordt ingezet met het gevoel van privacy van deze client. Wat doet de wetenschap dat iemand kan zien wat de status van het incontinentiemateriaal van een client is met het gevoel en de privacy van deze client?

De volgende vragen en dilemma’s kwamen aan de orde in het gezamenlijke gesprek:

• Ethisch dilemma: ten behoeve van wie is er zorgtechnologie? (inzet geestelijk verzorger om dit dilemma te bespreken; multidisciplinair bespreken)

• Welke balans is er tussen het welzijn van de cliënt en de efficiency in de zorg? Worden er bv. afspraken gemaakt die steeds geëvalueerd worden?

• Wat betekent de inzet van zorgtechnologie voor een client?

• Voor- en nadelen?

• Vrijheid en privacy, tot welke prijs?

• Hoe wordt de privacy, veiligheid en keuzevrijheid van cliënten gewaarborgd?

• Draagt het bij aan kwaliteit van zorg, kwaliteit van leven?

• Ontlast het de zorgprofessionals én de mantelzorgers?

• Hoe kunnen robots en domotica eraan bijdragen dat mensen met een zorgvraag langer thuis kunnen wonen en zorgpersoneel ontlast wordt?

• Krijgen zorgmedewerkers voldoende tijd en ondersteuning bij de implementatie van nieuwe technologieën?

• Wat zijn aandachtspunten voor de cliëntenraad bij het geven van (on)gevraagd advies of het wel of niet verlenen van instemming?

  • Hoe ziet de informatievoorziening voor betrokkenen (cliënt, contactpersonen, mantelzorg, medewerkers) eruit?

  • Wanneer vindt evaluatie plaats?

  • Hoe is de privacy gewaarborgd: wat gebeurt er met camerabeelden, hoe lang worden die bewaard, hoe zit het met de veiligheid van persoonsgegevens, AVG aspecten?

• Als de cliëntenraad niet over de gewenste expertise beschikt om goed te kunnen adviseren of instemmen, kan er dan externe (of interne) expertise worden ingehuurd? (is er budget op de begroting van de cliëntenraad voor deskundigheidsbevordering?)

Wat hebben de cliëntenraadsleden na het bespreken van deze vragen en dilemma’s nog nodig om goed te kunnen adviseren of in te stemmen?

• Vroegtijdig betrokken worden bij het proces

• Hulp van de organisatie om bij de achterban input op te halen

• De menselijke maat in beeld houden

• Betrokken worden bij periodieke evaluatie na de implementatie

• Is er een specifieke audit die voor zorgtechnologie ingezet kan worden? (zoals in het ziekenhuis)