“Je hoort vaak smoesjes: ik ben mijn bril vergeten, ik heb geen pen. Dan weet ik al genoeg. Maar ik heb me er nooit voor geschaamd dat ik niet kon lezen en schrijven. Ik zei het altijd gewoon. Bijvoorbeeld bij het inloophuis Domino hier in Gouda. Ik kom daar al 26 jaar en in die tijd heb ik een hele hoop vrienden gemaakt. Zij hielpen me dan met gedichten lezen."

Emma is geboren met een licht verstandelijke beperking. Als baby belandde ze in een kindertehuis, omdat haar moeder - alleenstaand - niet voor haar mocht zorgen. Op haar 2e werd ze geadopteerd. Na een aantal omzwervingen kwam ze op haar tiende met haar pleegouders in Gouda terecht. Pas toen begon ze met praten; daarvoor communiceerde ze via gebarentaal.

Rijbewijs

“In Gouda zat ik op een heel fijne school, een BLO-school (buitengewoon lager onderwijs, red.), daar heb ik een hoop dingen geleerd. Op mijn zestiende ben ik hier in de chocoladefabriek gaan werken. Daar had ik het best naar mijn zin. Maar toen ging er iets kapot in mij. Ik kon het niet meer aan. Toen kwam ik bij een sociale werkplaats. Dat was ook heel leuk, maar toen werd ik ziek. Ik werd afgekeurd toen ik een jaar of 22 was.

Maar ik haalde in die tijd wél mijn rijbewijs. Terwijl ik niet kon lezen. Ik haalde het mondeling. Ik heb mijn theorie geleerd door steeds tekeningetjes te maken op een schoolbord. En doordat ik doorzettingsvermogen heb. Omdat ik niet kon lezen en schrijven, ging ik andere dingen ontwikkelen. Dingen die ik wél kan. En ik heb heel veel gehad aan mijn adoptieouders. Heel lief waren die. Zonder hen was ik nooit zover gekomen als ik nu ben.”

Naar elkaar omkijken

Emma maakte veel mee in haar leven, van een hersenschudding die niet overging, drie longontstekingen tot aan twee gestrande huwelijken. “Door alles wat ik heb meegemaakt ben ik een heel andere vrouw geworden; ik sta heel sterk in het leven.” Zorgzaam is ze ook. Emma heeft twaalf jaar in de cliëntenraad van MEE gezeten, de vereniging die zich inzet voor mensen met een beperking en hun netwerk. “Er zat een man in de raad die af en toe omviel - hij had epilepsie. En als hij dan te lang wegbleef, ging ik kijken waar hij was. Ik heb dat altijd gehad, het omkijken naar elkaar. Dat is nu ook met mij, dat ze mij in de gaten houden.” Emma heeft artrose en heeft daar veel last van. Gelukkig heeft ze een heel netwerk van vrienden en mensen die ook naar haar omkijken.

Taalambassadeur

Emma: “Mijn netwerk breidt zich steeds uit. Want ik ben sinds een paar jaar taalambassadeur. Het mooiste daarvan: je komt overal, waar je anders niet komt.”
Emma leerde vier jaar geleden lezen met behulp van de ondertiteling van de televisie. “Doordat ik kan lezen ben ik zelfstandiger geworden in de afgelopen vier jaar. En ik lees zelf gedichten. Ik heb ook het boek van Anne Frank gelezen. Het is heel leuk om taalambassadeur te zijn. Ik leer allemaal mensen kennen. We moeten bijvoorbeeld brieven beoordelen, dat ze in een makkelijke taal geschreven zijn. Want anders gooien mensen ze weg. Brieven van de gemeente of van het ziekenhuis.”

"Ik heb dat altijd gehad, het omkijken naar elkaar"

“Ik ben een goed voorbeeld en dat weet ik. Ik ben een doorzetter, dat scheelt ook.” Lachend: “Ik loop nu niet naast mijn schoenen, hoor. Ik ben hoe ik ben. Dit is mijn derde interview. Ik hang nu zelfs op posters in de stad. Ik ben daar wel trots op. Dat ik steeds een stapje verder kom. Dat is mijn boodschap aan de mensen: je moet je zelf niet schamen, je moet gewoon hulp vragen en doorgaan.”